Wasyl Stus
Żył w latach 1938-1985. Ukraiński poeta, publicysta, tłumacz i dysydent z tzw. pokolenia „szestydesiatnyków”. Po ukończeniu studiów filologiczno-historycznych w donieckim Instytucie Pedagogicznym, uczył w szkole języka ukraińskiego, a potem służył w wojsku.
Swoją poezją zadebiutował w 1959 r. Został też redaktorem literackim gazety „Socjalisticzieskij Donbas”. W latach 60. podjął studia doktoranckie w Instytucie Literatury im. Szewczenki Akademii Nauk USRR w Kijowie oraz pracę w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym. W 1965 roku, po udziale w akcji protestacyjnej przeciwko aresztowaniom inteligencji, na pokazie filmu „Cienie zapomnianych przodków”, zwolniono go ze studiów i z pracy, dlatego został palaczem w kotłowni. W ZSRS odmawiano wydawania jego utworów, dlatego w 1970 r. opublikował je na Zachodzie. Prowadził aktywną działalność na rzecz wolności słowa, m.in. kierując listy otwarte do sowieckich władz i instytucji. Na początku lat 70. przystąpił do stworzonej przez dysydentów ukraińskich organizacji obrony praw człowieka.
W styczniu 1972 r. aresztowany i oskarżony o prowadzenie agitacji i propagandy antysowieckiej. Skazany na 5 lat łagru i 3 lata zesłania. Karę odbywał w obozach mordwińskich, gdzie brał udział w akcjach protestacyjnych. Ciężko zachorował i był bliski śmierci. W 1976 r. w proteście zrzekł się sowieckiego obywatelstwa. W 1977 r. zesłany na Kołymę, gdzie pracował w kopalni złota. Jego utwory były nieustannie konfiskowane. W 1978 r. przyjęty do PEN Clubu. W 1979 r. powrócił do Kijowa i przystąpił do Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. W maju 1980 ponownie aresztowany i jako „szczególnie niebezpieczny recydywista”, skazany na 10 lat obozu o specjalnym rygorze i 5 lat zesłania. Więziony w Perm-36, gdzie zachował bezkompromisową postawę i nadal tworzył. Mimo konfiskat przemycił tekst Z zeszytu obozowego. Opublikowanie go na Zachodzie, a szczególnie wysunięcie go do Nagrody Nobla, nasiliło represje. 28 sierpnia 1985 r. ponownie wtrącony do karceru, gdzie ogłosił głodówkę. Zmarł w nocy z 3 na 4 września 1985 r. Istnieją rozbieżne wersje historii, dotyczących jego śmierci. W listopadzie 1989 r. ciało Stusa przeniesiono do Kijowa. Jego ponowny pogrzeb przerodził się w wielką manifestację z udziałem dziesiątek tysięcy Ukraińców.
