Natalja Gorbaniewska
Żyła w latach 1936-2013. Poetka, dysydentka, działaczka emigracyjna. Studiowała filologię na Uniwersytecie Moskiewskim i Leningradzkim, którą ukończyła w 1963 r. W czasie studiów debiutowała jako poetka i rozpoczęła działalność w ruchu niezależnym. Jej poezja ukazywała się w samizdacie, a od końca lat 60. na Zachodzie.
Występowała w obronie represjonowanych przez władze, za co na początku 1968 r. umieszczono ją na krótko w szpitalu psychiatrycznym, co opisała w szkicu „Bezpłatna pomoc medyczna”. Inicjatorka i redaktorka pierwszych 10 numerów „Kroniki Bieżących Wydarzeń”, czyli wydawanego od 1968 r. w Moskwie, poza cenzurą, biuletynu informacyjnego ruchu obrony praw człowieka. Brała udział w „demonstracji siedmiorga”, proteście rosyjskich dysydentów przeciwko interwencji ZSRS w Czechosłowacji, który odbył się 25 sierpnia 1968 r. na Placu Czerwonym w Moskwie pod hasłami „Hańba okupantom”, „Ręce precz od CSRS” czy „Za naszą i waszą wolność”. Po zatrzymaniu, jako jedyna z protestujących została wypuszczona. Władze obawiały się międzynarodowego skandalu, który mogłoby wywołać aresztowanie matki z dwójką małych dzieci, która wzięła udział w proteście z niemowlęciem w wózku. Po sprawie sądowej uznano ją za niepoczytalną, czemu kolejna opinia, wydana na jej wniosek, zaprzeczyła.
Opracowany przez nią zbiór dokumentów Dwunasta w południe. Sprawa demonstracji 25 sierpnia 1968 r. na Placu Czerwonym opublikowano w samizdacie i za granicą. W 1969 r. współorganizowała Grupę Inicjatywną Obrony Praw Człowieka w ZSRS. Aresztowano ją w grudniu 1969 roku, m.in. pod zarzutem stawiania oporu władzy z zadaniem obrażeń cielesnych (chodziło o odepchniecie ręki funkcjonariusza KGB, podczas jednej z licznych rewizji). W 1970 została uznana za niepoczytalną i skierowana przez sąd na przymusowe leczenie do szpitala psychiatrycznego specjalnego typu, najpierw w szpitalu kazańskim, następnie butyrskim. Po wyjściu ze szpitala w 1972 r. nadal wstawiała się za prześladowanymi.
W grudniu 1975 r. Gorbaniewską zmuszono do emigracji. Zamieszkała we Francji, gdzie współpracowała m.in. z czasopismami „Kontinient” i „Russkaja Mysl”, a także „Radiem Swoboda” i polską emigracyjną „Kulturą” paryską. Opracowała w języku rosyjskim dokumenty dotyczące NSZZ „Solidarność” i stanu wojennego w Polsce. Za tłumaczenia polskiej poezji nagrodzona w 1992 r. przez Polski PEN Club. W 2005 r. otrzymała polskie obywatelstwo.
Natalję Gorbaniewską pochowano na cmentarzu Père-Lachaise w Paryżu.
