Paszport Breżniewa
Leonid Breżniew, 1942
Leonid Breżniew, 1967. Źródło: Bundesarchiv, Bild 183-F0417-0001-011 / Kohls, Ulrich / CC-BY-SA 3.0, CC BY-SA 3.0 DE, via Wikimedia Commons

Leonid Breżniew

Urodzony w 1907 roku w Kamieńskiem na Ukrainie, zmarł w 1982 Moskwie. Sowiecki przywódca komunistyczny. Pracował jako hutnik, a następnie geodeta. W 1931 r. wstąpił do Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików). Protegowany Nikity Chruszczowa.

Po czystkach Wielkiego Terroru lat 30. został sekretarzem komitetu partii w Dniepropietrowsku. W czasie II wojny światowej pełnił funkcję oficera politycznego. Zakończył służbę w 1946 roku, w stopniu generała dywizji. Wtedy też został sekretarzem komitetu Zaporoża, a następnie członkiem KC Komunistycznej Partii Ukrainy. W 1950 r. został I sekretarzem KP Mołdawii. Był odpowiedzialny za nadzorowanie deportacji blisko 120 tys. Mołdawian, którzy sprzeciwiali się kolektywizacji. W połowie lat 50. został I sekretarzem KC w Kazachstanie. Poparł Chruszczowa w walce o władzę. Od 1957 r. był członkiem Biura Politycznego, a od 1960 przewodniczącym Prezydium Rady Najwyższej ZSRR.

Stanął na czele grupy, która odsunęła Chruszczowa od władzy i w 1964 r. został I sekretarzem KC KPZS (od 1966 sekretarzem generalnym). Breżniew zrehabilitował częściowo Stalina. Na wzór poprzedników, budował swój kult, m.in. wyolbrzymiając zasługi w „wielkiej wojnie ojczyźnianej”. W 1976 r. przyznano mu najwyższy sowiecki stopień wojskowy marszałka ZSRS.

Na arenie międzynarodowej stwarzał pozory odprężenia (détente) z Zachodem, zawierając układy rozbrojeniowe z USA, uczestnicząc w Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie oraz intensyfikując wymianę handlową. Faktycznie była to jedynie zmiana strategii walki ze światem zachodnim, która miała doprowadzić do jego upadku, poprzez poszerzanie wpływów w warunkach pokojowej koegzystencji. Jednocześnie Breżniew rozbudował sowiecki potencjał militarny i pod koniec lat 70. ZSRS zyskał przewagę militarną nad USA. Prowadził politykę imperialną w krajach Trzeciego Świata, w efekcie czego ZSRS rozszerzył swoje wpływy w Afryce oraz na Bliskim Wschodzie. W 1968 r. sformułowana została tzw. doktryna Breżniewa (zwana doktryną „ograniczonej suwerenności”), mająca uzasadniać interwencje zbrojne na terytorium państw bloku komunistycznego w przypadku zagrożenia „podstaw socjalizmu”. Miała ona zastosowania przy tłumieniu Praskiej Wiosny w 1968 r. Breżniew był także odpowiedzialny za inwazję na Afganistan w 1979 r.

W polityce wewnętrznej zaostrzył represje wobec dysydentów. „Epoka Breżniewa” określana jest jako okres zastoju. Prowadzony przez Breżniewa wyścig zbrojeń oraz brak reform doprowadził ZSRS na skraj bankructwa gospodarczego oraz kryzysu społecznego. W ostatnich latach Breżniew był tak schorowany, że trudno było z nim nawiązać kontakt. Jest symbolem kremlowskiej gerontokracji.