Enn Tarto
Żył w latach 1939-2021. Estoński dysydent, więzień sumienia, jedna z czołowych postaci estońskiego ruchu narodowego. W latach 50. w Tartu wraz z innymi uczniami założył nielegalną organizację, którą nazwali Drużyna Młodzieży Estońskiej. Rozpowszechniał ulotki z protestem przeciwko stłumieniu przez ZSRS rewolucji węgierskiej 1956 r. Pod koniec tego roku członkowie grupy zostali aresztowani, a w marcu 1957 r. Tarto skazano na karę 5 lat pozbawienia wolności, którą odbywał w obozach mordwińskich. W łagrze należał do nielegalnej organizacji „Orzeł” oraz współtworzył tajny Estoński Związek Nowych Nacjonalistów, zajmujący się samokształceniem.
Po warunkowym zwolnieniu w 1960 r. zamieszkał w Tartu, gdzie pracował jako stolarz i kontynuował nielegalną działalność. W 1962 r. aresztowany i skazany m.in. pod zarzutem posiadania broni na karę pięciu i pół roku pozbawienia wolności, którą ponownie odbywał w obozach mordwińskich. Po wyjściu na wolność wrócił do Tartu. W 1969 roku wstąpił na uniwersytet, gdzie studiował zaocznie filologię estońską. Po dwóch latach nauki został skreślony z listy studentów przez działania KGB. Po tym podjął pracę jako palacz w kotłowni.
W latach 70. był sygnatariuszem szeregu zbiorowych protestów i apeli jak np. Apelu Bałtyckiego z 1979 r. czy protestu przeciwko interwencji w Afganistanie. Uczestniczył w akcjach pomocy rodzinom więźniów sumienia. W 1983 r. został ponownie aresztowany i oskarżony m.in. o udział w wydawaniu podziemnych wydawnictw, a w 1984 roku, jako „szczególnie niebezpieczny antyspołeczny recydywista”, skazany na 10 lat pozbawienia wolności i 5 lat zesłania. Karę odbywał w obozach permskich. Po tallińskich demonstracjach w jego obronie oraz żądaniach kongresmanów USA, pod koniec 1988 r. został zwolniony. Aktywnie działał na rzecz odzyskania niepodległości Estonii. W 1989 r. organizował marsz protestacyjny wokół sowieckiej bazy wojskowej w pobliżu Tartu. Był m.in. sekretarzem tartuskiego oddziału Estońskiego Towarzystwa Ochrony Dziedzictwa Narodowego. W 1989 r. współtworzył stowarzyszenie ofiar represji komunistycznych „Memento”.
W sierpniu 1991 roku, jako członek Kongresu Estonii, uczestniczył w zawarciu porozumienia z Radą Najwyższą Estońskiej SRR w sprawie przywrócenia niepodległości republiki. W latach 1991-1992 był członkiem Zgromadzenia Konstytucyjnego. Od 1992 do 2003 wybierano go do parlamentu, a w latach 1999-2005, był radnym miasta Tartu. W latach 1992-1995 został szefem Estońskiego Instytutu Praw Człowieka.
