Andriej Dmitrijewicz Sacharow
Żył w latach 1921-1989. Rosyjski fizyk jądrowy, określany jako ojciec sowieckiej bomby wodorowej, polityk, dysydent. Od 1948 członek zespołu ds. stworzenia sowieckiej broni jądrowej. W 1953 r. uzyskał habilitację i został członkiem Akademii Nauk ZSRS. Laureat wielu nagród państwowych ZSRS.
W latach 50. i 60. protestował przeciwko antynaukowym ingerencjom władz w fizykę. W latach 60. aktywnie działał na rzecz zakazu prób z bronią jądrową. Odegrał rolę w zawarciu Układu Moskiewskiego z 1963 roku i nawiązał kontakty z ruchem dysydenckim. Po publikacji w samizdacie i na Zachodzie Rozmyślań o postępie, pokojowym współistnieniu i wolności intelektualnej, władze odsunęły go od tajnych prac.
Kontynuował pracę naukową w zakresie m.in. fizyki teoretycznej i kosmologii. Działał na rzecz obrony praw człowieka w ZSRS. Angażował się w pomoc prześladowanym i apelował do władz w ich obronie. W 1974 roku, podczas wizyty w ZSRS Richarda Nixona, ogłosił głodówkę, by zwrócić uwagę świata na los więźniów. Jednocześnie nie wzywał do obalenia reżymu, lecz do jego reformy. W 1975 otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla, na co władze zareagowały nagonką propagandową i zakazem wyjazdu. Nagrodę odebrała w jego imieniu żona.
Protestował przeciwko sowieckiej interwencji w Afganistanie. W 1980 r. władze ZSRS wydały dekret o pozbawieniu Sacharowa wszystkich odznaczeń państwowych oraz przymusowo osiedliły go w mieście Gorki, pod nadzorem KGB. Do 1985 r. był wraz z żoną Jeleną Bonner odcięty od świata. Mimo to pracował naukowo i nadal występował w obronie prześladowanych. Pisał prace krytyczne wobec ZSRS, o tematyce politycznej i społecznej. W grudniu 1986 r. Michaił Gorbaczow zgodził się na jego uwolnienie. Na początku 1988 r. został przewodniczącym Rady Społecznej „Memoriału”, masowego ruchu, mającego na celu upamiętnienie terroru komunistycznego, oporu wobec niego i jego ofiar. Był współzałożycielem stowarzyszenia „Memoriał”. Od 1988 r. należał do Prezydium Akademii Nauk ZSRS. W 1989 roku, jako kandydata ok. 60 instytutów naukowych, wybrano go do Zjazdu Deputowanych Ludowych ZSRS. Został też przewodniczącym Międzyregionalnej Grupy Deputowanych (zalążka opozycji). Postulował wykreślenie z konstytucji ZSRS artykułu o przewodniej roli partii komunistycznej. W tym samym roku zmarł nagle w Moskwie. W jego pogrzebie uczestniczyły tysiące osób.
