Aleksander Sołżenicyn
Urodził się w 1918 roku w Kisłowodsku, zmarł w 2008 w Moskwie. Rosyjski pisarz, publicysta i myśliciel. Po ukończeniu Wydziału Fizyki i Matematyki na Uniwersytecie Państwowym w Rostowie nad Donem pracował krótko jako nauczyciel.
W okresie wojny ZSRS z III Rzeszą służył na froncie w artylerii. Za swoją postawę został awansowany do stopnia kapitana i odznaczony. W lutym 1945 został aresztowany, prawdopodobnie w okolicach Elbląga, pod zarzutem krytykowania Stalina w prywatnej korespondencji. Osadzono go w więzieniu na Łubiance, a następnie na Butyrkach w Moskwie. Za antysowiecką agitację skazano go na 8 lat wychowawczego obozu pracy.
Karę odbywał m.in. w szaraszce w Marfinie, a potem w obozie w Jekybastuzie. W latach 1953-1956 przebywał na zesłaniu w wiosce Kok-Terek w Kazachstanie. W okresie tym stoczył zwycięską walkę z rakiem. Po rehabilitacji powrócił do europejskiej części ZSRS, gdzie podjął pracę jako nauczyciel. Kontynuował także rozpoczętą już wcześniej, a prowadzoną także w warunkach obozowych, działalność literacką.
Sołżenicyn debiutował w 1962 roku, napisanym już wcześniej utworem Jeden dzień Iwana Denisowicza, na łamach miesięcznika „Nowyj Mir”. Redaktor naczelny Aleksander Twardowski uzyskał zgodę na publikację powieści nieznanego wiejskiego nauczyciela od samego Chruszczowa. Pisarz, opierając się na własnych przeżyciach, opisywał jeden dzień życia w łagrze przeciętnego sowieckiego więźnia politycznego. Utwór ten, po raz pierwszy w ZSRS, oficjalnie poruszył tematykę łagrową. Przełamywał tym samym tabu i stał się sensacją, przynosząc Sołżenicynowi sławę, zarówno w kraju, gdzie został przyjęty do Związku Pisarzy Sowieckich, jak i za granicą. Już jednak w połowie lat 60. KGB skonfiskowało archiwum pisarza. W 1965 r. został objęty zakazem publikacji. Iwana Denisowicza wycofano z bibliotek, a pod koniec 1969 r. Sołżenicyna wykluczono ze związku pisarzy. Jednocześnie rozpowszechniano pogłoski o jego rzekomej współpracy z Gestapo. Mimo to zbierał materiały i pisał kolejne książki, dotyczące stalinowskiego terroru, jak Krąg pierwszy czy Oddział chorych na raka, które ukazywały się już jednak tylko na Zachodzie. W 1968 r. ukończył trzytomowy Archipelag GUŁag, którego rozproszone rękopisy przechowywał w ukryciu.
W 1970 r. otrzymał literacką Nagrodę Nobla za całokształt twórczości. W 1973 KGB skonfiskowało rękopis Archipelagu GUŁag, jednego z najważniejszych świadectw zbrodniczej natury systemu komunistycznego. W tej sytuacji pisarz zezwolił na publikację książki na Zachodzie, gdzie wywołała ogromne poruszenie. W odpowiedzi władze sowieckie pozbawiły Sołżenicyna obywatelstwa i wydaliły z kraju. Na Zachodzie zatrzymał się na krótko w Zurychu, a w 1976 r. zamieszkał niedaleko Cavendish w stanie Vermont. Sołżenicyn, określany jako „Samotnik z Vermont”, odizolował się od emigracji rosyjskiej, która nie akceptowała jego poglądów, uznając je za nacjonalistyczne. Sołżenicyn w coraz większym stopniu przyjmował pozę proroka, który odrzucał kulturę zachodnią i demokrację z pozycji słowianofilskich i panslawistycznych. W okresie pierestrojki utwory Sołżenicyna zaczęto drukować w ZSRS. W 1989 r. przywrócono mu obywatelstwo.
Po powrocie do Rosji w 1994 roku Sołżenicyn odbył 2-miesiączną podróż od Władywostoku do Moskwy, którą rejestrowała BBC. Jego poglądy, w tym krytyczny stosunek do nowej rosyjskiej rzeczywistości, sprawiły, że zaczął tracić popularność, jaką się początkowo cieszył w rosyjskich elitach. Odebrano mu program, który prowadził w państwowej telewizji. Niezależnie do tego, w 1997 r. został członkiem Rosyjskiej Akademii Nauk, a w 2007 r. otrzymał państwowe odznaczenie od Władimira Putina, który rok później uczestniczył w pogrzebie pisarza.
