Tymczasem w 1917 roku bolszewicy wykonali przewrót komunistyczny w zacofanej Rosji. Bolszewicy musieli zatem dostosować założenia marksizmu, by uzasadnić możliwość wprowadzenia komunizmu w kraju ze słabo rozwiniętą bazą, tj. nieliczną klasą robotniczą i przemysłem, dodatkowo zniszczonym w czasie wojny domowej 1917-1922. Taktyka ideologicznego usprawiedliwiania kolejnych posunięć politycznych komunistów stała się odtąd regułą. Włodzimierz Lenin, a za nim Józef Stalin, przewrócili Hegla z powrotem „z nóg na głowę”, głosząc tezę, że to nie materialna rzeczywistość, ale ludzka wola doprowadzą do przekształcenia społeczeństwa w pożądanym przez Marksa kierunku. Postanowili zatem stworzyć bazę pod komunistyczną nadbudowę, a więc dokonać błyskawicznego uprzemysłowienia Rosji, nie licząc się z ogromnymi kosztami ludzkimi i materialnymi. Dla realizacji tego zadania niezbędna była organizacja gotowych na wszystko rewolucjonistów, czyli partia, oraz potężna machina przemocy, tj. państwo. Założenia te stały się istotą marksizmu-leninizmu, ideologii, będącej podstawą istnienia sowieckiego imperium.
Lenin przemawia na Placu Teatralnym w 1920 roku. Autor: Grigory Petrovich Goldstein
Dla Lenina zagadnienia filozoficzne były wyłącznie narzędziami walki o władzę, podporządkowanymi nadrzędnemu celowi — rewolucji. Wprowadził zatem do marksizmu szereg poprawek, które uczyniły ideologię komunistyczną przydatniejszą do osiągnięcia wskazanych celów. O zwycięstwie komunistów w Rosji zadecydowały wysunięte przez Lenina hasła, które nie mieściły się w założeniach klasycznego marksizmu: o wykorzystaniu dla sprawy rewolucji sojuszu proletariatu z chłopstwem, czy kwestii narodowej oraz dotyczące roli, jaką miała odgrywać partia. Lenin uważał, że spontanicznie rozwijający się ruch robotniczy, sam siebie nie był świadomy tego, że jego interesy mogą być zaspokojone jedynie przez rewolucję i dyktaturę proletariatu. Ową świadomość rewolucyjną należało zatem proletariatowi narzucić. Było to kluczowe dla stworzenia ruchu rewolucyjnego, tj. ruchu robotniczego, który nie był tym samym co ruch robotników. Kwestię tę wyłożył Lenin jeszcze w książce z 1902 r. Co robić?, która była swego rodzaju poradnikiem dla rewolucjonistów. Przedstawił w niej doktrynę partii-awangardy, składającej się z całkowicie oddanych zawodowych rewolucjonistów — intelektualistów, mających pełnić funkcje organizatorów robotników i przewodzić im, także na polu ideologicznym. Takie stanowisko Lenina spotkało się z zarzutami o dążenie do dyktatury jednostki i spowodowało rozłam na bolszewików i mienszewików.
Jednym z dowodów na elastyczność Lenina w sprawach doktrynalnych, była NEP (Nowa Polityka Ekonomiczna) z lat 20. XX w., w ramach której, w miejsce komunizmu wojennego, wprowadzono do gospodarki Związku Sowieckiego elementy kapitalizmu i mechanizmy rynkowe. Miało to służyć poprawie katastrofalnej sytuacji gospodarczej, celem utrzymania przez bolszewików władzy, zagrożonej przez rosnące niezadowolenie społeczne.
Lenin i Stalin w Gorkim, 1922 rok. Autorka: Marija Uljanowa
Mimo wszystko Lenin przedstawiał się jako prawowity spadkobierca Marksa. Leninowska interpretacja marksizmu stworzyła podwaliny totalitarnej doktryny, a także fundament pod państwo rządzone przez scentralizowaną partię komunistyczną. W tym ujęciu partia miała reprezentować interesy klasy przodującej, czyli proletariatu, przy czym ów proletariat był konstruktem czysto ideologicznym, niemającym nic wspólnego z prawdziwą warstwą robotniczą. Marksizm natomiast był światopoglądem partii, którego treść wyznaczała potrzebami walki o władzę. To partia, jako wcielenie interesów i rzecznik proletariatu, była jedynym dysponentem „prawdy”, a więc to ona ostatecznie decydowała, co jest, a co nie jest marksizmem. Hegel miał powiedzieć, że jeśli jego teoria nie zgadza się z faktami, to tym gorzej dla faktów. W tym aspekcie bolszewicy okazali się jego gorliwymi uczniami. Aby dowieść słuszności przyjętego przez nich dogmatu o prymacie przemysłu ciężkiego, na potęgę fałszowali statystyki, a statystyków mordowali.
Wierną kontynuacją leninizmu był system ukształtowany w okresie rządów Stalina (stalinizm), który pełnię władzy osiągnął w 1934 r. W latach 30. doktryna została w pełni upaństwowiona i podporządkowana potrzebie legitymizacji totalitarnej władzy. Doszło wówczas do całkowitego utożsamienia partii z aparatem władzy oraz stworzenia sowieckiego imperium, które stało się jednoosobową tyranią. Marksizm oznaczał światopogląd partii, utożsamionej z osobą otoczonego kultem i nieomylnego Stalina. To on był zatem ostateczną instancją, decydującą, co jest w danym momencie marksizmem, łącznie z tym, które cytaty z czterech klasyków marksizmu są prawowierne.
