Hołodomor — Wielki Głód

Gospodarka, Ogólna historia komunizmu, Państwa komunistyczne, Represje/zbrodnie, Terroryzm, ZSRR

W latach 1932-1933 władze Związku Sowieckiego wywołały z premedytacją klęskę głodu, który pochłonął miliony ofiar, z czego najwięcej w Ukraińskiej SRS. Celem złamania oporu ludności przeciwko kolektywizacji, reżym narzucił kontyngenty produktów rolnych, które przekraczały możliwości produkcyjne wsi. Realizując w ten sposób ludobójczy plan, otwarto drogę do dalszej sowietyzacji społeczeństwa.

Dwie osoby idą ulicą, nie zwracając uwagi na wychudzone zwłoki leżące pod płotem.

Ofiary głodu na ulicach Charkowa, 1933 rok. Autorem zdjęcia jest Alexander Wienerberger

Pod koniec lat 20. władze ZSRS, realizując komunistyczny projekt radykalnego przekształcenia społeczeństwa, rozpoczęły kolektywizację rolnictwa, czemu towarzyszyły bezwzględne represje. Mimo to próby odebrania ziemi i inwentarza napotkały zdecydowany opór ludności. Na początku lat 30. na Ukrainie doszło do około 4 tys. buntów. Chłopi wyrzynali zwierzęta gospodarskie, aby uniknąć oddania go państwu oraz masowo opuszczali kołchozy wraz z dobytkiem. Plan kolektywizacji się załamał, a jednocześnie, w warunkach suszy, doprowadził do zapaści rolnictwa. Powołże, Zachodnia Syberia, Kazachstan, Kubań i żyzną Ukrainę nawiedził głód.

Kliknij „Rozwiń” i przeczytaj więcej o Hołodomorze — Wielkim Głodzie

ROZWIŃZwiń

Władze sowieckie postanowiły zdławić opór ludności za wszelką cenę, wprowadzając drastyczne obciążenia w postaci nieodpłatnych dostaw produktów rolnych. Mając świadomość katastrofalnej sytuacji na wsi, w 1932 r. narzucono na Ukraińską SRS niemożliwe do zrealizowania kontyngenty zboża. W połowie 1932 r. do Charkowa przybyła komisja z Wiaczesławem Mołotowem i Łazarem Kaganowiczem, by osobiście nadzorować egzekucję drakońskiego planu. Specjalne komisje, wspierane przez siły bezpieczeństwa oraz wojsko, przeszukiwały gospodarstwa. Przy użyciu terroru i represji konfiskowały wszelkie produkty żywnościowe, a także zapas ziarna przeznaczonego na zasiew.

Wiejski koń ciągnący wóz. Wierzchowiec jest tak chudy, że przypomina szkielet.

Wielki Głód dotykał również zwierzęta, będące źródłem utrzymania miejscowych. 1932 lub 1933 rok

W sierpniu 1932 r. wprowadzono tzw. dekret o pięciu kłosach. Przewidywał on rozstrzelanie lub karę więzienia za nawet drobną kradzież „mienia kołchozowego” (w tym zbieranie resztek plonów z pól). Do końca roku na jego podstawie skazano na śmierć 4,5 tysiąca osób, a ponad 100 tysięcy zesłano na dziesięć lat do obozu pracy. W listopadzie 1932 r. partia komunistyczna Ukrainy pod naciskiem sowieckim wprowadziła „czarne tablice”. Objęte nimi wsie zostały okrążone przez siły bezpieczeństwa, a wszelki przepływ towarów i osób zablokowano, skazując mieszkańców na śmierć.

W poszukiwaniu pożywienia chłopi uciekali do miast, gdzie państwo zorganizowało zyskowne dla siebie sklepy, tzw. torgsiny. Tam można było kupić żywność za złoto i kosztowności. Wobec zmasowanej propagandy, przedstawiającej chłopów jako podstępnie ukrywających zboże, nie mogli oni liczyć na pomoc i umierali na ulicach miast. By zapobiec dalszemu exodusowi ludności wiejskiej, reżym wprowadził w grudniu 1932 r. paszporty wewnętrzne (tzw. paszportyzacja). Ich brak uniemożliwiał oddalanie się z miejsca zamieszkania pod groźbą wysłania do łagru. Jako że chłopom one zasadniczo nie przysługiwały, oznaczało to faktycznie skazanie ich na śmierć.

Na początku 1933 r. śmierć głodowa nabrała charakteru masowego. Wymierały cale wsie, codziennie życie traciło ok. 25 tys. osób. Głodujący żywili się szczurami, korą z drzew. Zdarzały się przypadki kanibalizmu, w tym zjadania członków własnej rodziny. Szczyt Wielkiego Głodu przypadł na czerwiec 1933 r. W tym samym czasie ZSRS prowadził wielkoskalowy eksport zboża za granicę, poszukując środków na forsowną industrializację. Ponadto duża część skonfiskowanej żywności marnowała się, gnijąc w magazynach.

Głoszenie prawdy o Wielkim Głodzie było w ZSRS bezwzględnie zwalczane, aż do upadku komunizmu, jako „propaganda antysowiecka”. Udając, że głodu nie ma, władze nie podejmowały środków zaradczych, odmawiały też pomocy z zewnątrz, o którą apelował m.in. Międzynarodowy Czerwony Krzyż.

Tłum miejscowych stoi przed budynkiem, patrząc jak przedstawiciele władzy sowieckiej ładują na wozy chleb.

Władze sowieckie zmuszają wieśniaków z rejonu baryszowskiego do oddania chleba, 1930 rok

Kliknij „Rozwiń” i przeczytaj więcej o Hołodomorze — Wielkim Głodzie

ROZWIŃZwiń

Artykuł pokazuje zdjęcia ofiar Hołodomoru i zaczyna się nagłówkiem brzmiącym: "Głód, rozpacz, śmierć na Ukrainie, agonia"

Artykuł o Hołodomorze w „Chicago American”.

Aby ukryć ślady zbrodni, władze sowieckie fałszowały dokumenty i statystyki świadczące o nadmiernej śmiertelności z powodu zagłodzenia. Sowieckie kłamstwo wspierali „pożyteczni idioci” z Zachodu, m.in. dziennikarz „New York Timesa” Walter Duranty czy George Bernard Shaw. Z drugiej strony np. walijski dziennikarz Gareth Jones przedostał się na sowiecką Ukrainę i przedstawił zachodniej opinii publicznej prawdziwy obraz Wielkiego Głodu, za co parę lat później zapłacił życiem. Wiadomości o głodzie przekazywali także dyplomaci, czy też uciekinierzy, którzy zbiegli do Polski.

Liczba ofiar Hołodomoru jest sporna. Szacuje się, że w latach 1931-1934, w całym ZSRS, zmarło z głodu co najmniej 5 milionów osób, w tym prawie 4 miliony mieszkańców Ukrainy. Straty demograficzne spowodowały konieczność sprowadzenia na ziemie ukraińskie osadników z Rosji centralnej. Skutkiem Hołodomoru było rozbicie ukraińskiego społeczeństwa, co umożliwiło złamanie jego oporu przed sowietyzacją. Sprawą sporną pozostaje, czy głód 1932–1933 miał wymiar antyukraiński, czy był zbrodnią niemającą podłoża narodowościowego. Faktem jest, że w tym samym czasie władze sowieckie prowadziły zmasowaną akcję przeciwko elicie ukraińskiej oraz że Wielki Głód dotknął w największym stopniu Ukraińców. Hołodomor został określony przez Rafała Lemkina jako ludobójstwo. Został też w ten sposób określony przez niektóre państwa, w tym USA. Takiej kwalifikacji sprzeciwia się Rosja.

Literacki obraz Wielkiego Głodu stworzył Wasilij Grossman w książce Wszystko płynie…, będącej oskarżeniem wobec komunistycznego reżymu.